Cevat Dereli, 1915’te girdiği Sanâyi-i Nefîse Mektebi’nde önce Hikmet Onat, ardından İbrahim Çallı ile çalışır. Mevlevi kültürünün Türk resminde müstakil bir konu olarak ele alınmasında Çallı’nın belirleyici bir rolü vardır. Sanatçının 1920’lerden itibaren Mevlevi ayinlerini konu alan resimler üretmesi, Dereli’nin semazenleri betimlediği kompozisyonlarla tematik ve görsel bir süreklilik içinde değerlendirilebilir.
Cevat Dereli’nin tarihsiz bu eserinde bir sema ayini tasvir edilmiştir. Semahane mekânı mimari ayrıntılarla tanımlanmaz; bunun yerine sahne, belirli unsurlar üzerinden kurgulanan, hayali bir düzen içinde sunulur. Dergâhlarda genellikle daha yüksek bir konumda yer alan mutriphane, bu kompozisyonda sema meydanıyla neredeyse aynı düzlemde ele alınmıştır. Altı kişiden oluşan mutrip heyetinde bir kudümzen, bir neyzen ve bir tamburi görülür. Heyetin hemen arkasındaki duvarda “Yâ Hazreti Mevlâna” ibaresi yer alır.
Küçük kandillerin asılı olduğu, mahfil korkuluklarının yalnızca siluet halinde belirdiği sema meydanında yedi derviş ile bir Mevlevi şeyhi tasvir edilmiştir. Dervişler, alışılmış renk düzeninden farklı olarak gri sikkeler, beyaz tennureler ve siyah ile gri tonlarında kemerlerle betimlenmiştir. Figürlerin beşi kollarını açarak sema ederken, biri şeyhten destur almak üzere beklemekte; merkezde yer alan bir derviş ise şeyhin huzurunda baş keserek destur alırken resmedilmiştir.
Dereli, Mevlevi ayininin ritüel yapısını birebir betimlemekten ziyade, sema sırasında oluşan devinimi ve ruh halini ön plana çıkarır. Lekesel fırça kullanımıyla tanımlanan figürler, ayinin zamansal akışını ve vecd hâlini yoğunlaştırılmış bir görsel dil aracılığıyla yansıtır. Bu yaklaşım, sanatçının sema ritüelini gözleme dayalı bir sahne olarak değil, kendisinde bıraktığı izlenim üzerinden ele aldığını düşündürür.
