Avize
19. yüzyıl
Osmanlı İmparatorluğu’nda 19. yüzyılın ikinci yarısında hız kazanan Batılılaşma hareketi, devlet kurumlarının yanı sıra sosyal hayatı da etkilemiş, Avrupai tarzda inşa edilen binaların iç mekân tasarımının da bu doğrultuda gelişmesine sebep olmuştur. İç mekânların dikkat çekici parçalarından olan aydınlatma unsurları da bu dönemde, Fransa ve İngiltere ile yoğunlaşan ticari ilişkiler sonucunda, bu ülkelerin kristal üreticilerinden ürünler alınmış, onların benimsediği üsluplarda tasarımlar yapılmıştır. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nde saklanan belge ve çizimler, Dolmabahçe ve Beylerbeyi saraylarında bulunan çok sayıda kristal avizenin Sultan Abdülaziz (salt. 1861-1876) döneminde meşhur Fransız Baccarat Kristal Fabrikası’na sipariş edilmiş olabileceğine dair ipuçları içermektedir. Söz konusu avizelerin tümünde menşelerine dair bir mühür veya imza bulunamasa da, renkli kristal avizelerin birçoğunda “BACCARAT” yazısına ulaşılmıştır. İmparator III. Napolyon’un Sultan Abdülaziz’i şeref konuğu olarak davet ettiği 1867 Paris Uluslararası Sergisi’nde büyük ilgi gören ve pek çok madalya alan görkemli Baccarat avizeleri, Avrupa’da olduğu gibi Osmanlı saraylarında da gücün ve zenginliğin göstergesi olmuştur.
SSM Mobilya ve Dekoratif Eserler Koleksiyonu’nda yer alan ve Atlı Köşk’teki Mavi Oda’da bulunan bu avize, Giriş Salonu’ndaki 400-0032 envanter numaralı avizenin daha az kollu bir örneğidir. Yakut kırmızısı ve zümrüt yeşili kristal süslemelere sahip bu iki avize, Beylerbeyi Sarayı’ndaki Havuzlu Salon’da bulunan Baccarat kristal avizeleriyle birçok bakımdan benzerlik gösterir. Kollarına sonradan eklenmiş olan kablolar, avizenin 19. yüzyılda mum ışığıyla aydınlatma sağlamak üzere üretildiğini ve sonradan elektrikli aydınlatmaya uyum sağlamak üzere dönüştürülmüş olabileceğini düşündürmektedir.
İki kademeli bu avizenin yaprak motifleriyle bezenmiş kesme kristal çanağından, kesme yüzeylere sahip, kıvrık 40 kol yükselir. Her bir kolun ucunda, altın yaldızla konturlanmış lale formunda kırmızı bir mumluk ve yonca motifleriyle süslü birer küçük beyaz tabak bulunur. Tabakların kenarları, avizenin ışığını artıran, kristal prizmatik sarkıtlarla çevrilidir. Mumlukları taçlandıran, kenarları dilimli, kristal fanuslara bitkisel desenler işlenmiştir. Avizenin her bir kolunda, lale formunda birer sarkıt yer alır. Bu sarkıtlar, beyaz zemin üzerine altın yaldızla konturlanmış yonca desenleriyle süslenmiştir. Sarkıtlar, iç yüzeylerinin renklerine göre, biri zümrüt yeşili biri yakut kırmızısı olacak şekilde dizilmiştir.
Avizenin bir üst kademesinde, kırmızı ve yeşil detaylarla süslü bir vazodan boynuz tipi dekoratif kollar yükselmektedir. Bu kolların ucunda, 10’u kırmızı, 10’u yeşil olmak üzere toplam 20 adet lale formunda sarkıt asılıdır. Avizeyi taçlandıran vazo görünümündeki tepelik, altın yaldızla konturlanan kırmızı stilize yaprak ve geometrik desenlerle bezenmiştir.
Detaylar
Koleksiyon:
Dekoratif Eserler KoleksiyonuBaşlık:
AvizeTarih:
19. yüzyılBoyutlar:
205 x 170 cm; Kırk kolluMalzemeler:
Kristal ve altın yaldızBulunduğu Yer:
Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi (Emirgan, İstanbul, Türkiye)Obje Numarası:
400-0065Telif Hakkı:
© Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı MüzesiKarahüseyin, Güller. Bir döneme ışık tutanlar: 19. yüzyıl Osmanlı Saraylarında aydınlatma araçları koleksiyonu. İstanbul: Türkiye Büyük Millet Meclisi Milli Saraylar Daire Başkanlığı, 2009.
İlgili Eserler
Kategoriler
Konu
Dekoratif Eserler Koleksiyonu
Format
Kristal ve altın yaldız
Tarih / Dönem
19. yüzyıl
Coğrafi Konum
İstanbul, Türkiye